Lýsing

Inngangur

Í skýrslu þessari er greint frá niðurstöðum könnunar um viðhorf íbúa í nærsamfélagi fyrirhugaðra virkjana. Könnunin var unnin af Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands að beiðni Jóns Ásgeirs Kalmanssonar fyrir Faghóp 3 í Rammaáætlun. Könnuninni var ætlað að varpa ljósi á viðhorf til fyrirhugaðra virkjananna meðal þeirra íbúa sem búa í nágrenni þeirra.

Framkvæmd og heimtur

Tekið var 625 manna einfalt slembiúrtak, 18 ára og eldri af átta svæðum þar sem eru fyrirhugaðar vindaflsvirkjanir, úr þjóðskrá. Samanlagt voru því 5000 í heildarúrtaki. Úrtökin voru takmörkuð við þá sem bjuggu innan við 40 km frá fyrirhugaðri virkjun.

Gagnaöflun hófst með því móti að hringt var í alla sem lentu í úrtakinu og fannst símanúmer á og var viðmælendum boðið að taka þátt í könnuninni eftir að hafa fengið staðfest af viðmælanda að hann búi á skráðu heimilisfangi eða innan við 40 kílómetra frá virkjunarkosti. Þeir viðmælendur sem bjuggu ekki í nágrenni við virkjunarkost bauðst ekki að taka þátt í könnuninni. Einungis var í boði að svara könnuninni í gegnum síma.

Gagnaöflun hófst 16. nóvember 2023 og lauk 14. desember sama ár. Alls svöruðu 1404 könnuninni og var brúttó svarhlutfall því 28,1% heilt yfir öll úrtökin. Alls voru 38 einstaklingar sem gátu ekki tekið þátt í könnuninni sökum veikinda og 35 sem bjuggu ekki innan við 40km frá virkjunarkost. Eftir að hafa tekið tillit þess brottfalls var samanlagt nettó svarhlutfall á meðal allra úrtaka 28,5% (sjá töflu 1).

Erfiðlega gekk að finna símanúmer á einstaklinga í úrtaki fyrir Alviðru, einungis fannst símanúmer á 62% úrtaks. Ein möguleg skýring á því er hærra hlutfall erlendra ríkisborgara í úrtakinu. En 30% úrtaks voru erlendir ríkisborgarar, samanborið við 8-23% í öðrum úrtökum könnunar.

Til stóð að leggja könnun fyrir úrtak íbúa í nágrenni við Reykjanesgarða. En sökum þess að flestir íbúar voru frá Grindavík var hætt við að leggja könnunina fyrir þann hóp sökum ástandsins sem ríkti þar.

Í töflum 2-8 má sjá dreifingu meðal svarenda og í þýðum (svæðin sjö) eftir kyni og aldri. Gögn voru vigtuð eftir kyni og aldri innan hvers svæðis til að tryggja að allir aldurshópar sem og karlar og konur hafi hlutfallslega rétt vægi í niðurstöðum fyrir hvert svæði. Hvert þýði var fengið með að mæla loftlínu frá fyrirhugaðri virkjun að heimilisfangi einstaklinga. Þessar upplýsingar voru fengnar frá Landmælingum. Allir þeir sem bjuggu innan 40 km frá fyrirhugaðri virkjun töldust til þýðis. Mikill meirihluti einstaklinga sem var í þýði fyrir Mosfellsheiðarvirkjun I var sömuleiðis í þýði fyrir Mosfellsheiðarvirkjun II. Við gerð úrtaks var tryggt að enginn var í báðum úrtökum.

• Alviðra
• Garpsdalur
• Sólheimar
• Hnotasteinn
• Hrútmúlavirkjun
• Mosfellsheiðarvirkjun eitt
• Mosfellsheiðarvirkjun tvö

Úrvinnsla

Svör í könnuninni voru greind með þeirri tölfræði sem er viðeigandi fyrir hverja spurningu. Í töflum skýrslunnar eru hlutfallstölur reiknaðar út og eru aðeins birt svör þeirra sem tóku afstöðu til spurningarinnar. Af þeim sökum er mismunandi fjöldi svara á bak við hverja töflu. Töflurnar sýna hlutföll og fjölda svara skipt niður eftir bakgrunnsþáttunum kyni, aldri, menntun, stöðu á vinnumarkaði, heimilistekjum, viðhorfi til byggingu virkjunar, fjarlægð heimilis frá fyrirhugaðri virkjun, fjölda túrbína sem yrðu sýnilegar frá heimili og sveitarfélagi. Í bakgrunnsgreiningum er greint tvisvar eftir fjarlægð heimilis frá fyrirhugaðri virkjun þar sem svör eru flokkuð saman á ólíkan hátt. Sums staðar sýna súlurnar í töflunum samlagningu tveggja hlutfalla sem birtast í töflunni. Í þeim tilvikum getur það gerst að hlutfallið við súlurnar sé ekki nákvæmlega það sama og það hlutfall sem fæst þegar hlutföllin í töflunni eru lögð saman. Ástæða þessa er að í töflunum er námundað að næsta aukastaf. Valkostir í spurningu um stöðu á vinnumarkaði voru flokkaðir til að fækka valkostum. Undir valkostinn ‘Annað’ falla eftirfarandi valkostir: Í námi, Öryrki, Í fæðingarorlofi/foreldraorlofi, Heimavinnandi, Atvinnulaus og annað.

Í niðurstöðukafla má sjá tíðni- og bakgrunnsgreiningu skipt eftir eftirfarandi svæðum: Alviðra, Garpsdalur, Sólheimar, Hnotasteinn, Hrútmúlavirkjun, Mosfellsheiðarvirkjun eitt og Mosfellsheiðarvirkjun tvö. Þegar smellt er á heiti greiningar má sjá flipa fyrir hvert svæði.

Í bakgrunnsgreiningu eru birtar niðurstöður kí-kvaðrat prófs, til að meta hvort tölfræðilega marktækur munur væri á hlutföllum mismunandi hópa. Ef tölfræðileg marktekt kemur fram er það gefið til kynna með stjörnum. Ein stjarna þýðir að innan við 5% líkur eru á því að munur sem sést á milli hópa svarenda komi til ef enginn munur er á milli hópanna í þýðinu (p ≤ 0,05). Tvær stjörnur þýða að innan við 1% líkur eru á því að munur sem sést á milli hópa svarenda komi til ef enginn munur er á milli hópanna í þýðinu (p ≤ 0,01) og þrjár stjörnur þýða að innan við 0,1% líkur eru á því að munur sem sést á milli hópa svarenda komi til ef enginn munur er á milli hópanna í þýðinu (p ≤ 0,001). Reynist marktektarpróf ógilt vegna fámennis í hópum er skammstöfunin óg notuð.

Íbúar í nærsamfélagi Mosfellsheiðarvirkjunar eitt og tvö voru einnig spurð um viðhorf til þeirrar Mosfellsheiðarvirkjunar sem þau lentu ekki í úrtaki fyrir. Í greiningu 19 og 20, greiningu 38-40 og greiningu 42 má sjá niðurstöður þessara greininga. Í þessum greiningum er flipi fyrir hvort úrtakið. Fyrri flipinn sýnir því niðurstöður fyrir þá sem lentu í úrtaki fyrir Mosfellsheiðarvirkjun eitt, þar sem þau eru spurð út í Mosfellsheiðarvirkjun tvö. Seinni flipinn sýnir því viðhorf þeirra sem lentu í hinu úrtakinu til Mosfellsheiðarvirkjunar eitt.

Bakgrunnsupplýsingar